تبلیغات
احکام دین و نماز - فلسفه نماز

احکام دین و نماز
 
نماز خوان شدن







چرا باید نماز خواند و فلسفه نماز خواندن چیست؟


اقامه نماز از اصلی ترین دستورات دین اسلام به پیروان خود است و پیشوایان و بزرگان این دین، این شكل از عبادت را به شرط رعایت تمامی لوازم تحقق تمام و كمال آن از جمله مهمترین راههای تحقق رفتار
دین‌ مدارانه در وجود انسانها می‌دانند. 




پرسش: چرا باید نماز خواند و فلسفه نماز خواندن چیست؟

پاسخ: علت اصلی نماز خواندن ما تنها و تنها واجب بودن آن است؛ یعنی ما نماز را به جهت این كه دستور خداوند و تكلیفی شرعی بر عهده ما است، به جا می آوریم؛ هرچند به روشنی می دانیم كه نماز آثار وبركات متعدد جسمی و روحی و فردی و اجتماعی برای ما دارد؛ با همه این ها می توان پرسید: چرا نماز واجب است و چرا این تكلیف برای ما در نظر گرفته شده است؟

در پاسخ می گوییم وجوب، یكی از احكام پنج گانه شرعی است كه در شریعت و از جانب شارع مقدس كه خداوند متعال باشد، برای نظام دادن به ساختار بندگی بندگان تنظیم شده است؛ در نتیجه، از آن جا كه پذیرش شریعت و عمل به آن، در مرتبه ای بعد از پذیرش اصل دین و اثبات نبوت و پذیرش خداوند از راه عقل و برهان است، در مورد شریعت چرایی و چگونگی عقلی معنا ندارد. بهترین پاسخ در مورد چرایی وجوب عبادات و دیگر وظایف آن است كه خداوند فرموده است.

اما اگر منظور از چرایی، یافتن حكمت های وجوب عملی مشخص و مستمر به نام نماز است، می توان گفت اصولا حكمت های عبادتی چون نماز را باید در فلسفه كلی عبادات و مناسك عبادی جستجو كرد. ما معتقدیم كه عبودیت و پرستش، یكی از نیازهای انسان است. تمامی انسان ها از ابتدا تاكنون به شكلی پرستش داشته‌اند. روح انسان، نیاز به عبادت و پرستش دارد و هیچ چیزی جای آن را پر نمی كند؛ اما سخن در نحوه پرستش است. در فرهنگ اسلامی تعیین و مشخص كردن شكل عبادت، با شارع مقدس (خداوند متعال) است. كسی نمی‌تواند عبادتی اختراع كند. اگر كسی ذكر و دعایی را به عنوان عبادت پدید آورد، از مصادیق روشن بدعت و تشریع است كه كار حرامی است؛ زیرا امور عبادی را همان گونه كه از طرف شارع مقدس بیان شده است، باید انجام داد؛ نه كم تر و نه بیش تر. در نتیجه، خداوند نماز را واجب فرموده و مقررات و شرایطی هم برای آن وضع كرده است. اما تامل عقلانی در ماهیت نماز نشان می دهد كه این عمل با این خصوصیات بهترین شیوه برای رسیدن به همان نیاز روحی انسان نیز محسوب می شود؛ در واقع اگر در ماهیت و شكل نماز دقت شود، می بینیم كه نماز بهترین شیوه اظهار بندگی است. مجموعه اجزا و حركات آن، تجلی تواضع و تسلیم در برابر خداوند است. در عین حال، گرامیداشت و جایگاه انسان و قدرت و توان او نیز در این تكلیف مورد توجه قرار گرفته است.

به علاوه، نوع چیدمان اوقات نماز به گونه ای است كه نه به انسان فشار طاقت فرسایی وارد شود و نه آدمی تا مدت زیادی از انجام آن و توجه به خداوند و حقایق عالم غافل گردد؛ بلكه به طور منظم و مستمر،این عمل عبادی در زندگی تكرار می شود.

از شاخصه های مهم نماز آن است كه، غفلت زدا است، بزرگترین مصیبت برای رهروان راه حق آن است كه هدف آفرینش خود را فراموش كنند و غرق در زندگی مادی و لذائذ زود گذر گردند، اما نماز به حكم اینكه در فواصل مختلف و در هر شبانه روز در چند نوبت انجام می شود، مرتبا به انسان هشدار می دهد و هدف آفرینش او را خاطر نشان می سازد، موقعیت او را در جهان به او گوشزد می كند و این نعمت بزرگی است كه انسان وسیله‌ای در اختیار داشته باشد كه در هر شبانه روز چند مرتبه قویا به او بیدار باش گوید.

همچنین نماز خود بینی و كبر را در هم می شكند، چرا كه انسان در هر شبانه روز هفده ركعت و در هر ركعت دو بار پیشانی بر خاك در برابر خدا می گذارد، خود را ذره كوچكی در برابر عظمت او می بیند و توجه به این مساله جلوی بسیاری از گردن كشی ها و خود بینی ها را می گیرد.

با این همه، اگر نماز به طور صحیح و كامل با حفظ شرایط و آداب و با توجه به روح اصلی و ماهیت حقیقی اش خوانده شود، هم انسان را منظم، مقید، اجتماعی و دور از غفلت و دنیازدگی می كند و هم جلوی بسیاری از مفاسد اجتماعی را می گیرد كه حصول همه این نتایج، در فرض التزام و جدیت و استمرار در نماز است؛ نه اختیار و حق انتخاب در انجام آن.

قرآن كریم به صراحت اعلام می كند كه نماز، مانعی در برابر انجام فحشا و منكر است (3) و این یعنی حیات پاك و نورانی و سعادتی كه برای آینده انسان رقم می خورد. حتی نماز های كم مایه و با بی توجهی نیز در این مسیر خالی از اثر نیستند، چنان كه افراد گناهكاری بودند كه شرح حال آنها برای پیشوایان اسلام بیان می شد و ائمه می فرمودند: غم مخورید، نمازشان آنها را اصلاح می كند و همین گونه می شد.

اما دقت و اصرار در این شكل و قالب و شروط و قیود این عمل، به چه دلیلی است؟ نماز، نماد تسلیم و عبودیت در برابر خداوند است. اگر قرار باشد كه هر انسانی طبق خواسته خود عمل كند و آن را به جا بیاورد، آن چیزی كه خداوند از او خواسته، دیگر بندگی او نمی شود؛ بلكه بندگی خود و عمل طبق خواسته خود است. امیرمؤمنان (ع) در روایتی پس از بیان این كه معنای اسلام را تسلیم شدن در مقابل پروردگار می داند. كه نشان تسلیم در عمل آشكار می شود، می فرماید : مؤمن، بنای دین خود را بر اساس رأی و نظر شخصی نمی گذارد؛ بلكه بر آنچه از پروردگارش رسیده، بنیان می‌نهد.(1)

شاید یكی از رموز خواندن نماز به همان صورتی كه پیامبر فرمود، حفظ شكل و ساختار عمل بعد از قرن ها است كه در نتیجه آن، ماهیت و روح كلی و ساختار اساسی خود دین هم در پرتو آن زنده و پا برجا باقی می ماند؛ در حالی در ادیان دیگر ما چنین عمل معینی را نمی بینیم. به همین دلیل، آن روح كلی ادیان دیگر و ساختار اصلی به مرور زمان از دست رفته است.

هشام بن حكم از امام صادق (ع) پرسید: چرا نماز واجب شد، در حالی كه هم وقت می گیرد و هم انسان را به زحمت می اندازد؟ امام فرمود: « پیامبرانی آمدند و مردم را به آیین خود دعوت كردند. عده ای هم دین آنان را پذیرفتند؛ اما با مرگ آن پیامبران، نام و دین و یاد آنها از میان رفت. خداوند اراده فرمود كه اسلام و نام پیامبر اسلام (ص) زنده بماند و این، از طریق نماز امكان پذیر است».(2)

یعنی علاوه بر آن كه نماز عبادت پروردگار است، موجب طراوت مكتب و احیای دین هم هست. در جمع بندی می توان گفت هم شكل و ساختار ظاهری نماز، زیبا و جذاب و اثربخش است و هم معارف بلند اسلامی در آن وجود دارد، هم تسبیح و تقدیس لفظی است و هم تقدیس عملی؛ ركوع و سجود و تسبیح و ستایش و دعا و تكبیر و سلام و خلاصه همه زیبایی ها در نماز موجود است.

اما در نهایت باز باید دانست كه هر چند نماز دارای بركات و ثمرات بسیاری نظیر به یاد خدا افتادن، آرامش، دوری از غفلت ها و زشتی ها و.. . است اما اگر در مورد خاصی چنین نتیجه و ثمره ای حاصل نشد.

یا بدون نماز هم برخی از این ثمرات برای ما حاصل بود، نمی توان نماز را به كنار گذاشت و آن را بی فایده دانست زیرا چنین كاری عین مخالفت با دستور خداوند و ضد تسلیم و عبودیت كه حقیقت بندگی است
می باشد.

پی‌نوشت‌ها:

1. علامه مجلسی، بحار الانوار، نشر اسلامیه، تهران، بی تا، ج 65، ص 309.


2. شیخ صدوق‏، علل الشرائع، انتشارات داورى‏، چاپ اول، ج 2، ص 317.

3. عنكبوت (29) آیه 45.




برچسب ها: نماز و فلسفه، فلسفه نماز، چرا باید نماز خواند و فلسفه نماز خواندن چیست؟، فلسفه نماز خواندن چیست؟، چرا باید نماز خواند؟،  
نوشته شده در تاریخ جمعه 30 خرداد 1393 توسط ابوالفضل همتی
تمامی حقوق مطالب برای احکام دین و نماز محفوظ می باشد